Dấu hiệu nhận biết trẻ có nguy cơ rối loạn phát triển theo độ tuổi

Dấu hiệu nhận biết trẻ có nguy cơ rối loạn phát triển theo độ tuổi

Đăng ngày: 19 Nov, 2020

Rối loạn phát triển ở trẻ em là một nhóm các tình trạng phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng học tập, giao tiếp, vận động và tương tác xã hội của trẻ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy cơ là vô cùng quan trọng, bởi can thiệp kịp thời sẽ giúp trẻ phát triển tối đa tiềm năng và hạn chế những khó khăn trong tương lai. Tuy nhiên, mỗi trẻ có một nhịp phát triển riêng, vì vậy việc đánh giá cần dựa trên sự quan sát tỉ mỉ theo từng giai đoạn tuổi. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích các dấu hiệu cảnh báo rối loạn phát triển theo từng độ tuổi, từ sơ sinh đến tuổi mẫu giáo.

1. Giai đoạn sơ sinh (0–12 tháng)

Trong năm đầu đời, trẻ trải qua những bước phát triển quan trọng về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Những dấu hiệu cảnh báo sớm rối loạn phát triển ở giai đoạn này bao gồm:

• Khả năng vận động kém hoặc không đồng đều: Trẻ không nâng được đầu khi nằm sấp sau 3 tháng, không lẫy sau 6 tháng hoặc không ngồi vững sau 9 tháng. Những biểu hiện này có thể báo hiệu rối loạn vận động hoặc yếu cơ.

• Thiếu giao tiếp xã hội cơ bản: Trẻ không cười xã hội, không nhìn mặt người chăm sóc hoặc không phản ứng với âm thanh, ánh sáng. Sự thiếu hụt này có thể là dấu hiệu của rối loạn phổ tự kỷ (ASD) hoặc khiếm khuyết trong phát triển cảm xúc.

• Không phản ứng với âm thanh và giọng nói: Trẻ không quay đầu khi nghe tiếng gọi tên, không đáp lại tiếng động bất ngờ, có thể gặp vấn đề về thính giác hoặc phát triển ngôn ngữ sau này.

• Chậm kỹ năng vận động tinh: Trẻ không nắm chặt đồ vật, không đưa đồ vật lên miệng, hoặc không theo dõi đồ vật bằng mắt. Đây là dấu hiệu cần chú ý về khả năng phối hợp tay mắt và nhận thức ban đầu.

Nhìn chung, sự quan sát liên tục và so sánh với mốc phát triển trung bình sẽ giúp phụ huynh và chuyên gia y tế nhận biết sớm những trẻ có nguy cơ.

2. Giai đoạn 1–2 tuổi

Ở tuổi này, trẻ bắt đầu bước vào giai đoạn khám phá thế giới xung quanh và phát triển ngôn ngữ cơ bản. Các dấu hiệu cảnh báo rối loạn phát triển bao gồm:

• Chậm nói hoặc không nói: Trẻ ít hoặc không tạo ra từ ngữ, không ghép từ đơn giản, không hiểu các câu mệnh lệnh đơn giản. Đây là dấu hiệu cảnh báo rối loạn ngôn ngữ hoặc ASD.

• Khó khăn trong tương tác xã hội: Trẻ ít chơi với người khác, không chia sẻ niềm vui, ít hoặc không biết nhìn vào mắt khi giao tiếp.

• Hành vi lập lại bất thường: Liên tục lặp đi lặp lại một hành động hoặc âm thanh, có thể đung đưa cơ thể hoặc xoay vật thể liên tục. Đây là dấu hiệu đặc trưng của rối loạn phổ tự kỷ.

• Thiếu kỹ năng vận động tinh và thô: Trẻ khó đi lại, chạy, leo trèo, cầm nắm đồ vật hoặc xếp chồng khối kém. Các vấn đề này có thể liên quan đến rối loạn phát triển vận động.

Cha mẹ cần theo dõi không chỉ tốc độ phát triển mà còn chất lượng tương tác và khả năng học hỏi của trẻ. Mọi dấu hiệu khác thường đều nên được tư vấn với chuyên gia y tế.

3. Giai đoạn 3–4 tuổi

Tuổi mẫu giáo là giai đoạn trẻ phát triển mạnh mẽ về ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và khả năng tư duy. Những dấu hiệu cảnh báo rối loạn phát triển bao gồm:

• Ngôn ngữ hạn chế hoặc khó hiểu: Trẻ không nói câu hoàn chỉnh, sử dụng từ ngữ không phù hợp với tuổi hoặc khó hiểu đối với người ngoài.

• Khó khăn trong quan hệ xã hội: Trẻ không biết chia sẻ, ít quan tâm đến bạn bè cùng lớp, không tham gia chơi nhóm hoặc chỉ chơi riêng lẻ.

• Hành vi cứng nhắc và hạn chế sở thích: Trẻ chỉ thích một số trò chơi nhất định, không chịu thay đổi thói quen, phản ứng mạnh với thay đổi môi trường.

• Khó khăn trong vận động tinh và thô: Trẻ khó vẽ hình, cầm bút, cắt giấy hoặc tham gia các trò chơi vận động yêu cầu phối hợp.

Ở giai đoạn này, can thiệp sớm sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và khả năng thích nghi, giảm thiểu khó khăn khi bước vào môi trường học tập chính thức.

4. Giai đoạn 5–6 tuổi

Khi chuẩn bị bước vào tiểu học, trẻ cần có khả năng tập trung, tự lập và giao tiếp xã hội hiệu quả. Những dấu hiệu cảnh báo rối loạn phát triển bao gồm:

• Khó tập trung và học hỏi: Trẻ không theo kịp các chỉ dẫn đơn giản, không nhớ các nội dung học tập cơ bản hoặc dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn.

• Khó khăn trong giao tiếp và tương tác: Trẻ khó kết bạn, ít nói chuyện với người khác, không biết diễn đạt cảm xúc hoặc nhu cầu của mình.

• Hành vi bất thường: Thường xuyên xuất hiện hành vi lặp lại, khó kiểm soát cảm xúc hoặc phản ứng thái quá với môi trường xung quanh.

• Chậm phát triển kỹ năng vận động tinh: Trẻ khó viết, khó cắt dán, khó thực hiện các hoạt động đòi hỏi phối hợp tay mắt.

Phát hiện sớm các dấu hiệu ở giai đoạn này giúp trẻ tiếp cận các chương trình giáo dục đặc biệt và can thiệp phát triển, tạo nền tảng vững chắc cho học tập và hòa nhập xã hội.

Kết luận

Nhận biết sớm trẻ có nguy cơ rối loạn phát triển đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ theo từng giai đoạn tuổi. Cha mẹ và giáo viên nên chú ý đến cả các dấu hiệu về ngôn ngữ, vận động, hành vi và tương tác xã hội. Nếu trẻ thể hiện một hoặc nhiều dấu hiệu bất thường, việc đánh giá bởi chuyên gia y tế và can thiệp kịp thời là rất cần thiết. Mỗi trẻ đều có nhịp phát triển riêng, nhưng những quan sát cẩn trọng và sự can thiệp sớm sẽ giúp trẻ vượt qua những khó khăn, phát triển đầy đủ tiềm năng và hòa nhập tốt với môi trường xung quanh.

Tuy nhiên, không phải mọi khác biệt đều là rối loạn phát triển, nhưng nhận biết và quan tâm kịp thời là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe và tương lai của trẻ.